informacje » BOHEMISTYKA » Historia

Historia

dr hab. Dariusz Tkaczewski
UŚ Katowice/Sosnowiec

Bohemistyka na UŚ

 

Filologia czeska na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach działająca w ramach organizacyjnych Instytutu Filologii Słowiańskiej Wydziału Filologicznego UŚ w Sosnowcu, jest jednym z 5 ośrodków bohemistycznych w Polsce, funkcjonujących na polskich uniwersytetach w: Krakowie (UJ), Warszawie (UW), Wrocławiu (UWr), Opolu (UO), Poznaniu (UAM) oraz Toruniu (UMK, lecz tutaj jest tylko lektorat języka czeskiego).

Historia śląskiej bohemistyki liczy sobie już 42 lata. W ośrodku tym studiowała i zdobywała swe pierwsze naukowe szlify liczna grupa naukowców, którzy obecnie pracują naukowo i dydaktycznie w innych ośrodkach bohemistycznych w kraju i za granicą[1]. Mury katowickiej/sosnowieckiej bohemistyki opuściło w ubiegłym 40-leciu około 500 absolwentów, z których tylko nieliczna grupa aktywnie działa w zawodzie filologa-bohemisty, pracując w polskiej dyplomacji, dziennikarstwie, handlu zagranicznym i turystyce, działając jako tłumacze przysięgli i kabinowi, tłumacząc literaturę piękną i teksty użytkowe. Mimo różnych dróg życiowych i niespodzianek losu wielu z nich z sentymentem wspomina 5 lat studiów slawistycznych w Sosnowcu. I mimo że obecnie z aktualną problematyką bohemistyczną nie mają aktywnego kontaktu, jednak Czechy (i Słowacja[2]), czeska kultura i język są nadal ich hobby, życiową pasją…

Duże zainteresowanie czeską (a zarazem słowacką) kulturą na Górnym Śląsku motywowane było od lat sąsiedzkim położeniem obu krajów oraz wielokulturową tradycją tego regionu, atrakcyjnością dorobku kulturowego Czech (świetna literatura[3], filmy „czeskiej szkoły”, teatr i plastyka) oraz pewnym sentymentem Ślązaków do znajomo brzmiącego języka czeskiego. Przed laty osoby zainteresowane problematyką bohemistyczną (i słowacystyczną) mogły rozwijać swe pasje na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie lub na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie już od lat przedwojennych działały najsilniejsze ośrodek slawistyczny i bohemistyczny w Polsce, gdzie badania i dydaktykę prowadziły polskie slawistyczne — w tym bohemistyczne — sławy[4].

Myśl stworzenia pracowni slawistycznej w stolicy Górnego Śląska zrodziła się wraz z powołaniem Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (wcześniej do 1969 WSP oraz filia UJ), a następnie Instytutu Filologii Obcych UŚ. Slawistyka na Uniwersytecie Śląskim powstała ostatecznie w 1974 roku, a w jej ramach również bohemistyka. Inicjatorem i faktycznym twórcą filologii czeskiej był wybitny językoznawca polski oraz slawista prof. dr hab. Kazimierz Polański, który wraz z innymi neofilologami, wśród których byli również slawiści, stworzył założenia programowe i zaplecze dydaktyczne do naboru na pierwszy rok filologii słowiańskiej, bohemistyki właśnie, która rozpoczęła swą działalność w roku 1974[5]. Początkowo filologia czeska działała w ramach Instytutu Filologii Obcych UŚ[6] jako Zakład Filologii Słowiańskiej, który przekształcił się w 1981 roku w Katedrę Filologii Słowiańskiej[7]. Trzon kadry naukowej i dydaktycznej stanowili slawiści-bohemiści wywodzący się z UJ oraz UW, a w latach następnych absolwenci slawistyki (bohemistyki[8]) z katowickiego/sosnowieckiego ośrodka.

Kolejnym etapem istotnych zmian organizacyjnych był rok 1990, w którym prof. dr hab. Emil Tokarz przekształcił Katedrę w Instytut Filologii Słowiańskiej, optymalizując jednocześnie jego strukturę[9], mającą również wpływ na późniejsze kształcenie bohemistów na UŚ. Zmiany te zapoczątkowały dynamiczny rozwój kształcenia slawistów-bohemistów w latach następnych — poprzez zatrudnienie nowych naukowców-specjalistów (również gościnnych) oraz podniesieniu limitu przyjęć, zwiększeniu uległ potencjał naukowy i dydaktyczny tutejszego ośrodka bohemistycznego. Przełomowy był również rok 1995, gdy wprowadzono po raz pierwszy studia licencjackie i magisterskie (w systemie 3+2-letnim), w tym z językoznawstwa stosowanego o specjalności bohemistycznej[10].

Planowe zajęcia dydaktyczne na filologii czeskiej, w zależności od cyklu kształcenia, prowadzone były i są obecnie na bazie następujących przedmiotów[11]: Praktyczna nauka języka czeskiego (leksyka, frazeologia, konwersacje, ekspresja pisemna i ustna), Gramatyka opisowa języka czeskiego, Historia literatury czeskiej, Historia i cywilizacja Czech[12], Przekład specjalistyczny, Przekład konsekutywny, Przekład symultaniczny oraz odpowiednio profilowane wykłady monograficzne[13].

W zasobach księgozbioru slawistycznego w ramach Biblioteki WFUŚ w Sosnowcu oraz  CINiBA w Katowicach znajduje się bogaty i ciągle rozbudowywany księgozbiór o tematyce bohemistycznej (klasyczne i współczesne dzieła literatury czeskiej, opracowania językoznawcze i literaturoznawcze, podręczniki, słowniki, encyklopedie i albumy oraz materiały multimedialne) liczący ponad 20 tys. woluminów (w tym zbiory specjalne), a także roczniki kilkunastu specjalistycznych czasopism czeskich dotyczących zagadnień języka i kultury.

Od swych początków istnienia slawiści-bohemiści z naszego ośrodka zajmowali się całym spektrum badań związanych z problematyką bohemistyczną, a szczególnie polsko-czeskich związków kulturowych (językowych i literackich). Badania językoznawcze oscylowały wokół: słowotwórstwa, składni, semantyki, gramatyki opisowej j. czeskiego i polsko-czeskiej gramatyki porównawczej, leksykologii oraz historii i stylistyki języka czeskiego, jak również socjolingwistyki. W badaniach literaturoznawczych przeważały badania nad historią literatury czeskiej, teorią literatury i problematyką translatoryczną. Ostatnimi czasy dużo uwagi poświęca się przekładowi artystycznemu oraz dwukierunkowemu tłumaczeniu konsekutywnemu i symultanicznemu. Od kilku lat w IFS UŚ prowadzone były i nadal są długoletnie bohemistyczne programy grantowe i projekty badawcze, obejmujące słowotwórstwo, składnię i semantykę oraz frazeologie i stylistykę języka czeskiego, językowo-kulturowe pogranicze polsko-czeskie oraz czeską kulturę i literaturę przełomu wieków, czeską literaturę i kulturę w kontekście wspólnoty europejskiej. Wyniki badań zawarto w licznych krajowych i zagranicznych publikacjach naukowych. Śląscy bohemiści są autorami wielu wydań książkowych (monografie, podręczniki, słowniki i skrypty) oraz artykułów i recenzji w specjalistycznych czasopismach o tematyce slawistycznej i bohemistycznej[14]. Prezentacje czeskiej literatury w polskich przekładach i socjolingwistyczne eseje o czeszczyźnie autorstwa katowickich/sosnowieckich bohemistów pojawiają się w ogólnopolskich czasopismach kulturalno-literackich[15]. Śląscy bohemiści biorą aktywny udział w życiu środowiska bohemistycznego i slawistycznego w kraju (Komisja Słowianoznawstwa i Językoznawstwa PAN, Polskie Towarzystwo Językoznawcze, Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich). Równie często uczestniczą w międzynarodowych konferencjach naukowych w kraju i zagranicą. W ośrodku katowickim/sosnowieckim zakończono z sukcesem kilkanaście doktoratów i habilitacji o charakterze bohemistycznym. Bohemiści-językoznawcy z UŚ dokonują na zlecenie sądów ekspertyzy filologiczne czeskich testów i ich tłumaczeń, a także przeprowadzają egzaminy państwowe (egzaminy na tłumaczy przysięgłych języka czeskiego oraz pilotów wycieczek zagranicznych). Kadra bohemistyczna uczestniczy w międzynarodowych projektach interaktywnych kursów czeszczyzny: www. slav-net.org oraz mluvtecesky.net dostępnych w Internecie.

Od kilkudziesięciu lat trwa owocna współpraca IFS w czeskimi instytucjami naukowymi i kulturalnymi, która odbywa się na podstawie umów bilateralnych uczelni oraz za pośrednictwem polskiego MNiSW i czeskiego MŠMaT (Dům zahraničných styků), a także programu wymiany stypendialnej studentów i naukowców „Erasmus”. Dzięki takiej współpracy możliwe jest prowadzenie badań naukowych w czeskich ośrodkach oraz studia językowe i pobyty stażowe na czeskich uczelniach pracowników naukowych i studentów. Kilku z naszych badaczy korzystało z wszechstronnej pomocy specjalistów z AN RCz (ÚČL, ÚJČ) w Pradze. Optymalnie dla obydwu stron układa się stała wymiana naukowa (bohemistyczno-polonistyczna) prowadzona z Uniwersytetem Palackiego w Ołomuńcu[16], Uniwersytetem Ostrawskim, Uniwersytetem Masaryka w Brnie, Uniwersytetem Pardubice dzięki czemu w naszym Instytucie gościli z wykładami oraz uczestniczyli w konferencjach naukowych zaprzyjaźnieni z naszą bohemistyką znakomici czescy bohemiści (i jednocześnie poloniści): prof. PhDr. Jiří Damborský, prof. PhDr. Jan Kořenský, prof. PhDr. Edvard Lotko, prof. PhDr. Lubomír Machala, prof. PhDr. Eduard Petrů, prof. PhDr. Maria Sobotková, a także byli lektorzy języka czeskiego na UŚ  ̶  prof. PhDr. Jiří Černý i prof. PhDr. Jiří Fiala. Co roku nasi pracownicy i studenci wyjeżdżają na staże naukowe, studia semestralne oraz Szkoły Letnie Języka i Kultury na UK w Pradze, UP w Ołomuńcu, MU w Brnie, rzadziej na uniwersytety w Ostrawie, Opawie, Pilźnie i Czeskich Budziejowicach. Od dwóch lat nasi studenci (grupy 10-osobowe) wyjeżdżają także na miesięczne staże językowe prowadzone przez Uniwersytet Pardubice.

Od roku 1977 roku w IFS UŚ działa Koło Naukowe Slawistów (od 2001 KNS „Światowid”), w którym najliczniejszą i najbardziej aktywną przez lata była sekcja bohemistyczna (ponad 30 osób). Członkowie Koła brali udział z sukcesem w kilkunastu krajowych i zagranicznych studenckich konferencjach naukowych. Bohemiści z Koła w przeszłości uczestniczyli w ogólnopolskich imprezach bohemistycznych w innych ośrodkach (udział i laury w konkursach przekładowych), byli także głównymi organizatorami bardzo udanych IV Ogólnopolskich Dni Bohemistów[17], które odbyły się na naszym Uniwersytecie i spotkały się z wysoka oceną merytoryczną i organizacyjną.

Pisząc o tradycjach powstania bohemistyki i jej perspektywach na Uniwersytecie Śląskim zasłużenie wiele miejsca należy poświęcić wybitnym naukowcom, slawistom-bohemistom, którzy wnieśli duży osobisty wkład w rozwój naszego ośrodka, jego dorobek naukowy i pozycję w polskim środowisku slawistycznym. Bez wątpienia blasku dodaje naszej placówce działalność naukowo-dydaktyczne takich autorytetów polskiej slawistyki i bohemistyki, mistrzów wielu pokoleń nie tylko śląskich slawistów, jak: prof. dr hab. Halina Janaszek-Ivaničková, prof. dr hab. Kazimierz Polański, prof. dr hab. Roman Laskowski oraz prof. dr hab. Mieczysław Basaj czy prof. dr hab. Anna Bluszcz. Należy również wymienić liczne grono nauczycieli akademickich, bohemistów (i słowacystów jednocześnie), którzy w istotny sposób przyczynili się do rozwoju IFS UŚ i poziomu  śląskiej bohemistyki w ciągu ostatnich 42 lat: prof. dr hab. Jacek Baluch, prof. dr hab. Witold Nawrocki, prof. dr hab. Danuta Rytel-Puc, dr hab. Anna Bluszcz, dr Zofia Bik, dr Czesław Caputa, dr hab. Joanna Czaplińska, dr Jan Dutkowski, dr hab. Krystyna Kowalik, dr hab. Anna Car, dr Dorota Żygadło, mgr Anna Dzięgiel, mgr Jacek Illg, mgr Joanna Kalamala, mgr Joanna Nowak, mgr Agnieszka Piosek, mgr Jan Stachowski, mgr Małgorzata Zagrodzka, mgr Marzena Zabierzewska-Kucharska — wielu z nich działa nadal w polskich placówkach bohemistycznych lub w inny sposób wspiera ich działalność. Od samych początków studiów bohemistycznych na Uniwersytecie Śląskim dydaktykę prowadzili wysoko wykwalifikowani lektorzy delegowani z Republiki Czeskiej, cenieni przez studentów za działania krajoznawcze i kulturalne „ambasadorzy Czech”, wymieniając w kolejności chronologicznej: PhDr. Stanislav Dvořák, PhDr. Petr Poslední, prof. PhDr. Jiří Černý, doc PhDr. Jiří Fiala, PhDr. Věra Svobodová, PhDr. Jaroslav Reska (przez 10 lat!), mgr Jolanta Najderová,  PhDr. Petr Komenda, mgr Renata Jurčová, PhDr. Jitka Ryndová, doc. PhDr. Eva Pallasová i mgr Radek Jeřábek.

Nadszedł czas, by przedstawić slawistów-bohemistów obecnie pracujących naukowo i dydaktycznie w Instytutu Filologii Słowiańskiej UŚ, którzy kształtować będą oblicze śląskiej bohemistyki przez kolejne dekady lat. Wielu z nich swe slawistyczne wykształcenie i pierwsze naukowe szlify zdobywało na UJ w Krakowie, ale są także wśród nich i absolwenci UŚ, którzy również w macierzystej uczelni pokonywać będą kolejne stopnie naukowej kariery. Do grona badaczy i wykładowców literatury czeskiej (nierzadko o „czesko-słowackich” korzeniach) należą: dr hab. Józef Zarek, dr Małgorzata Kalita, dr Izabela Mroczek i dr Lucyna Spyrka, zaś do grona językoznawców bohemistów (i słowacystów jednocześnie) uczniowie „naszych mistrzów”  ̶ prof. dr. hab. Mieczysława Basaja[18] oraz prof. dr hab. Anny Bluszcz, pod kierunkiem których swą wiedzę doskonalili dr hab. Mariola Szymczak-Rozlach oraz piszący te słowa — dr hab. Dariusz Tkaczewski. Na zakończenie warto wspomnieć o jeszcze jednej bohemistce, bez której trudno sobie wyobrazić prawidłowe funkcjonowanie IFS UŚ — mowa tu o mgr Ilonie Rudnik, kierowniczce Sekretariatu (1988-2016) i zarazem absolwentce pierwszego pokolenia śląskich bohemistów, rocznika 1974-1980.

Wśród studentów filologii czeskiej na sosnowieckiej slawistyce dominuje młodzież pochodząca z południowej Polski, a więc Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, jednak coraz częściej pojawiają się adepci z regionów sąsiednich, „naturalnych domen” innych placówek bohemistycznych, jak Małopolska, Opolszczyzna i Podbeskidzie oraz z centralnej Polski i incydentalnie Republiki Czeskiej. W tym gronie kandydatów (a potem studentów roku I) znajomość języka czeskiego jest niezwykle rzadka, naukę trzeba więc rozpocząć od podstaw. Dużo lepiej przedstawia się wiedza ogólna na temat sąsiedniego kraju, wielu studentów wybiera bohemistykę kierując się zainteresowaniami[19] i pasją[20], jednak pojawiają się często także przypadkowe osoby, studiujące ten kierunek bez przekonania…

W ostatnich kilku latach bohemistyka cieszy się dużą popularnością wśród kandydatów na studia filologiczne na UŚ (ze „starą” i „nowa” maturą). Instytut Filologii Słowiańskiej UŚ co roku przeprowadza rekrutację na kierunek Filologia słowiańska, specjalizacja Filologia czeska. Każdorazowo udaje się wypełnić zakładane limity miejsc dla bohemistów; niejednokrotnie mówić można o „nadkomplecie” kandydatów, w tym wypadku decyduje ranking wyników matury. Grupy bohemistyczne na roku I dysponują zazwyczaj 25 miejscami; z przyczyn naturalnych ilość ta ulega uszczupleniu na kolejnych latach, co spowodowane jest rezygnacją studentów ze studiów (w wyniku „życiowych pomyłek” i zmian kierunków studiów lub niezaliczonych przedmiotów i nieudanych sesji egzaminacyjnych), „przeprowadzkami” studentów lat starszych na kierunki (wybór drugiego fakultetu filologicznego lub studiów interdyscyplinarnych MISH[21]) czy inne uczelnie (krajowe placówki slawistyczne i — co cieszy — bohemistyki na czeskich uczelniach[22]). Do III roku studiów dociera zazwyczaj grupa 15-20 osób, kończąc studia I stopnia obroną pracy licencjackiej. Tradycyjnie taka też grupa studentów (chociaż zdarzają się roczniki słabsze lub bardziej mobilne) kontynuuje dalej naukę na studiach II stopnia, zdając końcowe egzaminy państwowe i broniąc prace magisterskie. Długoletnia praktyka pokazała, że 4-letnie studia doktoranckie wybiera zaledwie dwóch/trzech wybitnych studentów-slawistów, z czego 2-3 osoby kończą pozytywnie przewód doktorski, uzyskując stopień doktora nauk humanistycznych.[23] Tylko nieliczni, najlepsi i najbardziej wytrwali poświęcają się pracy naukowo-dydaktycznej w IFS. Podczas studiów na obydwu stopniach (licencjackim i magisterskim) wyróżniający się studenci bohemistyki, osiągający bardzo dobre i dobre wyniki nauczania, mogą wyjechać na semestralne studia językowe w czeskich uniwersytetach, korzystając z oferty stypendiów MNiSW (najczęściej 4 miejsca w semestrze), uczestniczyć w Letnich Szkołach Studiów Słowiańskich organizowanych przez czeskie uczelnie (2 miejsca), spędzić semestr na partnerskich uniwersytetach czeskich w ramach wymiennego programu stypendialnego „Socrates/Erasmus”. Ta ostatnia oferta jest prawie powszechna; co semestr do wykorzystania są po  cztery miejsca semestralne dla studentów i pracowników (Ołomuniec — 2, Ostrawa — 2) oraz dziesięć miesięcznych staży w Pardubicach, zdarza się więc niejednokrotnie, że grupy bohemistyczne (zwłaszcza roku II, III i IV) są „zdziesiątkowane” na planowych zajęciach.

Pierwsze dekady XXI wieku przyniosły szereg nowych wyzwań i nowych rozwiązań w studiach slawistycznych — w naszym wypadku bohemistycznych i nowoczesnym nauczaniu języka czeskiego w Instytucie Filologii Słowiańskiej UŚ. Doświadczenia ostatnich lat pozwalają na sformułowanie pewnych „wytycznych strategicznych” na najbliższą przyszłość. Część z nowych pomysłów i rozwiązań wdrożono już w życie, inne wprowadzone zostaną w kolejnych latach. Wśród „nowinek” zauważalna jest stopniowa optymalizacja programów studiów i praktyki dydaktycznej w celu większej ich kompatybilności ze sprawdzonymi nowoczesnymi metodami nauczania i wymogami rynku pracy, nie tylko polskiego ale i europejskiego, co pozytywnie odbierane jest przez studentów oraz pracowników naukowo-dydaktycznych, na których jednak spoczął ciężar nowych opracowań programowych i formalnych oraz wdrożenia tychże w życie w nowych warunkach. Dostosowując program studiów do wymogów UE oraz Strategii Bolońskiej, znacznie zwiększono ilość godzin lektoratu języka czeskiego, kosztem innych przedmiotów teoretycznych i ogólnych. Przedmioty językowe traktowane były na równi z przedmiotami kulturowymi. Tradycyjnie zajęcia kierunkowe studiów I stopnia (licencjackie) oraz II stopnia (magisterskie) oparte były na następujących „fundamentach”: Praktyczna nauka języka czeskiego (leksyka, frazeologia, konwersacje, ekspresja pisemna i ustna), Gramatyka opisowa języka czeskiego, Historia literatury czeskiej, Historia i cywilizacja Czech[24] oraz odpowiednio profilowane wykłady monograficzne[25].

Z założeń programowych sformułowanych w Opisach modułów (przedmiotów) oraz Sylabusach do poszczególnych zajęć, a także wytycznych Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego Rady Europy wynika, że oprócz typowego wprowadzenia do kultury i realiów Czech odbywa się bardzo intensywna nauka języka czeskiego i jego gramatyki (fonetyka z prozodiami, ortografia) metodą komunikacyjną, w wyniku czego teoretycznie i praktycznie rozwijane powinny być — i w rzeczywistości są — poszczególne sprawności językowe: 1) rozumienie i interpretacja tekstu mówionego i pisanego, 2) konwersacja, 3) ekspresja pisemna i 4) tłumaczenia. Dodatkowo wykładowcy i lektorzy powinni opierać naukę praktyczną języka czeskiego na życiowych tematach i sytuacjach, z akcentem na zagadnienia o charakterze realioznawczym i obyczajowym. Tradycyjnie konwersacje, ekspresja ustna i pisemna „przydzielana” jest lektorowi czeskiemu (native speakerowi), pozostałe typy zajęć (gramatyka, przekład i tłumaczenie) przypadają polskim wykładowcom/lektorom (z wyjątkiem gdy czeski lektor jest bilingwialny, co kilka razy miało miejsce). Taki podział przydzielonych zajęć sprawdza się od lat w naszym Instytucie oraz wydaje się optymalny i funkcjonalny w przyszłości. Sprawdzanie wiedzy oraz umiejętności i stopnia zaawansowania językowego studentów bohemistyki przeprowadzane jest co dwa semestry obu cykli, poprzez egzamin pisemny i ustny z Praktycznej nauki języka czeskiego[26].

Nauka języka czeskiego nie ogranicza się tylko do klasycznego lektoratu — praktycznej nauki języka. Równie przydatna w poznawaniu systemu językowego wydaje się Gramatyka opisowa i typologia języków słowiańskich (południowych i zachodnich) z elementami gramatyki porównawczej[27], której 3-semestralny kurs wykładowo-ćwiczeniowy pozwala skupić się na gramatyce opisowej języka czeskiego i interakcji czeszczyzny wśród pozostałych języków słowiańskich (zachodnich). Wykładowca tego przedmiotu może w miarę elastycznie dostosować kurs do treści opisowych, porównawczych czy typologicznych gramatyki, ilustrując teorię i wzorce gramatyczne sporą ilością ćwiczeń tekstowych. W procesie kształcenia językowego bohemistów należycie docenia się w IFS UŚ również udział przedmiotów kulturowych prowadzonych po polsku, bilingwialnie lub po czesku, takich jak: Historia literatur słowiańskich (literatury czeskiej), Historii Słowian zachodnich[28], Kultury Słowian zachodnich[29], Tendencje rozwojowe języków i kultur słowiańskich. Na zajęciach tych oprócz wiedzy realioznawczej i obyczajowej (a nawet mentalnościowej) pojawia się olbrzymia dawka nazw i leksyki specjalistycznej. Wiedza z tego zakresu (w tym językowa) sprawdzana jest w formie zaliczeń rygorowych lub egzaminów.

Optymalnemu prowadzeniu wymienionych powyżej działań sprzyjają doskonałe warunki dydaktyczne; w przeszłości trudności lokalowe w starej siedzibie IFS UŚ przy ul. Żytniej 12 dezorganizowały prace Instytutu, utrudniały i ograniczały stosowanie nowoczesnych technik dydaktycznych oraz nie gwarantowały pracownikom i studentom odpowiednich warunków socjalno-bytowych. Rok 2008 przyniósł diametralną zmianę; 35 rok akademicki swej egzystencji sosnowiecka slawistyka powita w nowym, supernowoczesnym  obiekcie — Centrum Naukowo-Dydaktycznym Instytutów Neofilologicznych UŚ przy ul. Grota-Roweckiego 5. W ciągu zaledwie 2 lat Uniwersytet Śląski, miasto Sosnowiec i Województwo Śląskie sfinansowały budowę nowoczesnej siedziby, korzystając z funduszy własnych, dotacji celowych MNiSW i UE  oraz darów rzeczowych sponsorów. Budynek o ciekawej i dynamicznej architekturze, pokaźnej kubaturze, o imponującym zapleczu nie tylko dydaktycznym, ale i socjalnym przez kilkanaście lat będzie z pewnością chlubą Uniwersytetu Śląskiego i miasta Sosnowiec. Kilkanaście nowoczesnych pomieszczeń dydaktycznych (sal wykładowych i seminaryjnych) i gabinetów pracowników naukowych stwarza dogodne warunki dla działalności nie tylko bohemistów z IFS. Nowy obiekt daje także pole do popisu studentom, którzy w pełni będą mogli wykorzystać podwoje CN-DIN UŚ do organizacji studenckich imprez naukowych i artystycznych (wystaw, projekcji video i koncertów). W wygospodarowanych pomieszczeniach nie brak także bufetów i księgarni akademickich z bogatą ofertą slawistyczną i bohemistyczną.

Nowe koncepcje programowo-dydaktyczne, elastycznie dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb rynku, rozległe kontakty naukowe krajowe i zagraniczne, bogate możliwości wyjazdów stypendialnych, wspieranie aktywności studenckiej oraz nowoczesna baza lokalowa to atuty śląskiej, katowicko-sosnowieckiej slawistyki/bohemistyki. A dodatkowo doświadczona kadra naukowo-dydaktyczna i wyrozumiałe kierownictwo Instytutu oraz rodzinna atmosfera to tajemnice dobrych relacji miedzy studentami i pracownikami naukowymi. Rokuje to nadzieje na dalszy rozwój i podnoszenie poziomu nowoczesnego kształcenia bohemistów na UŚ w kolejnych dekadach XXI wieku oraz tworzenia barwnej kroniki „katowicko/sosnowieckiej pepikologii”…

 

Bibliografia i źródła:

Bońkowski R., Markiewicz D.: Śląska slawistyka, [w:] Utopia w językach, literaturach i kulturach Słowian, Tom I, Ze świadomości utopijnej w refleksji językowej, Prace Naukowe UŚ w Katowicach nr 1599, Katowice 1997, s. 22-42.

Tkaczewski D.: 28 lat śląskiej bohemistyki, „Bohemistyka”, Kronika, nr 3/2002, Wałbrzych 2002, s. 228-234.

Tkaczewski D.: Współczesność i perspektywy śląskiej bohemistyki, „Bohemistyka” (Prace dedykowane XIV Międzynarodowemu Kongresowi Slawistów w Ochrydzie), nr 1-4/2008, Poznań 2008, s. 477-484.

Archiwum Instytutu Filologii Słowiańskiej UŚ

www.slaw.us.edu.pl

www.kns.us.edu.pl

www.fil.us.edu.pl

wywiad środowiskowy

[1] Należy tu wspomnieć o „naszych wychowankach” na bohemistykach w: Krakowie, Warszawie, Wrocławiu, Opolu i Toruniu oraz Pradze, Brnie i Ołomuńcu.
[2] Do rozpadu Czechosłowacji w roku 1993, w ramach studiów slawistycznych na UŚ istniała Filologia czesko-słowacka.
[3] Nie sposób nie wspomnieć w tym miejscu o znakomitej inicjatywie zasłużonego katowickiego wydawnictwa „Śląsk” — Bibliotece Pisarzy Czeskich i Słowackich. Wysoko oceniane przekłady do tej bogatej serii wydawniczej tworzyli również bohemiści i słowacyści (pracownicy naukowi oraz absolwenci) wywodzący się ze  slawistyki UŚ.
[4] Do najwybitniejszych należą: prof. dr hab. Z. Stieber, prof. dr hab. F. Sławski, prof. dr hab. J. Magnuszewski, prof. dr hab. M. Bobrownicka, prof. dr hab. T. Orłoś, prof. dr hab. J. Siatkowski oraz związani przez lata z naszą Uczelnią prof. dr hab. M. Basaj i prof. dr hab. R. Laskowski.
[5] Dwa lata później utworzono filologię serbsko-chorwacką oraz uruchomiono lektoraty języków: słoweńskiego, bułgarskiego, łużyckiego i macedońskiego.
[6] Dyrektorem Instytutu od jego powstania był prof. dr hab. K. Polański, a sekretarzem naukowym dr E. Tokarz.
[7] Zakład w Katedrę Filologii Słowiańskiej przekształcił doc. dr hab. W. Pianka, wprowadzając jednocześnie zmiany w jej strukturze — powstały wówczas: Zakład Literaturoznawstwa Słowiańskiego i Zakład Językoznawstwa Słowiańskiego, uruchomiono także wtedy nowe kierunki studiów slawistycznych: filologię słowacką i jugosłowiańską.
[8] W latach 80-tych studentów kształcono na kierunku: Filologia słowiańska — specjalność filologia czesko-słowiańska. W latach 90-tych (po rozpadzie Czecho-Słowacji) powrócono do układu tradycyjnego, rozdzielono specjalizację na bohemistykę i słowacystykę.
[9] Otwarto wówczas nowe zakłady: Zakład Dydaktyki Języków Obcych, Zakład Historii Języków Słowiańskich, Zakład Językoznawstwa Porównawczego, Zakład językoznawstwa  Południowosłowiańskiego, Zakład Językoznawstwa Zachodniosłowiańskiego, Zakład Literatur Zachodniosłowiańskich. Ofertę studiów slawistycznych poszerzono również o nowe kierunki: filologię słoweńską (1991), chorwacką (1992) i bułgarską (1994).
[10] Wtedy uruchomiono podobne studia o specjalności macedońskiej.
[11] Mowa tu o przedmiotach dotyczących problematyki bohemistycznej.
[12] W latach 80-tych, w ramach filologii czesko-słowackiej prowadzono równolegle dwa przedmioty: Historię Czechosłowacji i Wiedzę o Czechosłowacji (realioznawstwo).
[13] W tym roku akademickim były to wykłady o profilu: translatorycznym, stylistycznym i semantycznym.
[14] M.in.: zeszyty naukowe UŚ, UJ, UO; „Biuletyn Slawistyczny”, „Studia Slavica”, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”, „Rocznik Slawistyczny”, „Slavia occidentalis”, „Ruch literacki” itp.
[15] M.in.: Kwartalnik Literacki „FA-art.” (ponad 100-stronicowa prezentacja „młodej czeskiej literatury” w nr 1-2/1998), Kwartalnik Kulturalny „Opcje” czy „Ha!art”.
[16] Dzięki tej dobrze rokującej długoletniej współpracy i kontaktom koleżeńskim naszych badaczy od kilku lat na zasadach wzajemności kierowani są do obu placówek lektorzy języka czeskiego i polskiego, by wymienić: w IFS lektorowali: prof. PhDr. Jiří Černý i prof. PhDr. Jiří Fiala, mgr Jolanta Najderová, PhDr. Petr Komenda, a wykładowcą i lektorem języka polskiego na UP oraz UO w Ostrawie w latach 1999-2008 piszący te słowa bohemista — dr hab. Dariusz Tkaczewski.
[17] IV Ogólnopolskie Dni Bohemistów, Uniwersytet Śląski Katowice, 14.-15.05.2001.
[18] Prof. dr hab. M. Basaj w latach 1974-75 był kierownikiem Zakładu Filologii Słowiańskiej Instytutu Filologii Obcych UŚ.
[19] Pogłębianiu takich zainteresowań doskonale sprzyja zanik granicy między naszymi krajami, rozwój nieskrępowanej turystyki  kontaktów międzyludzkich młodzieży a także rewolucja informatyczna, wszechobecność Internetu, a na jego „łamach” licznych stron — także w języku polskim — poświęconych  szeroko rozumianej czeskiej problematyce (np.: www.wiadomosci.gazeta.pl/swiat/0,34202.html, www.infoczechy.pl, www.czech-tour.pl) oraz „nasz Facebook”  — slawistyczny slawUŚ i bohemistyczny bohUŚ
[20] Znakomitą misję w tym względzie pełnią sukcesy czeskiej literatury (przekłady także naszych bohemistów) oraz czeskiej (i słowackiej) kinematografii (stale prezentowane filmy na Przeglądzie Filmowym „Kino na Granicy” w Cieszynie/Českým Těšíně), popularyzacja krajoznawstwa i turystyki w Czechach (za pośrednictwem CzechTourismu). Od lat IFS UŚ współpracuje z wymienionymi instytucjami. Warto też przypomnieć serię wydawniczą „Z Muszkinem — Literatura Czeska” wrocławskiej oficyny ATUT, prezentującą najlepsze dokonania czeskiego surrealizmu i undergroundu 2. połowy XX wieku oraz popularyzującą „młodą, młodszą i najmłodszą” czeską prozę i poezję przełomu wieków w przekładzie doświadczonych tłumaczy (w tym bohemistów, pracowników naukowych IFS UŚ — I. Mroczek, D. Tkaczewski); do ostatnich wartych uwagi pozycji należą: Gdyby wiersze miały drzwi. Antologia młodszej poezji czeskiej ostatnich lat (Wrocław 2005), Vratislav Effenberger. Polowanie na czarnego rekina. Wiersze i scenariusze 1940-1986 (Wrocław 2006) i Czeski underground. Wybór tekstów z lat 1969-1989 (Wrocław 2008).
[21] W strukturze Uniwersytetu Śląskiego wybitni studenci studiują w ramach MISH — Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych.
[22] Jest to sytuacja częsta w wypadku byłych stypendystów MNiSW oraz unijnego programu „Socrates/Erasmus”, którzy uwierzyli w swe siły i kwalifikacje lub też zakochali się — dosłownie w rówieśnikach lub przenośnie w genius loci Pragi, Ołomuńca, Brna, Pardubic i coraz bardziej ostatnimi czasy atrakcyjnej dla polskich bohemistów Ostrawy.
[23] Coraz częściej absolwenci slawistyki/bohemistyki z UŚ rozpoczynają studia doktoranckie na czeskich uczelniach, by wspomnieć o pojedynczych doktorantach z lat ubiegłych studiujących na UK w Pradze, UP w Ołomuńcu, MU w Brnie i OU w Ostrawie. Brak jednak danych o pozytywnie zakończonych przewodach doktorskich.
[24] W latach 80-tych, w ramach filologii czesko-słowackiej prowadzono równolegle dwa przedmioty: Historię Czechosłowacji i Wiedzę o Czechosłowacji (realioznawstwo).
[25] W minionych latach były to wykłady o profilu: translatorycznym, stylistycznym i semantycznym.
[26] Nazwa właściwa dla bohemistów;  poprawnie Praktyczna nauka I języka kierunkowego.
[27] Połączono tu w jeden przedmiot o rozbudowanej nazwie 3 kursy gramatyk prowadzone w latach poprzednich w wymiarze jednego semestru (z wyjątkiem 2-semestralnej wykładowo-ćwiczeniowej gramatyki opisowej).
[28] W latach poprzednich funkcjonowała nazwa Historia Czech (lub Czechosłowacji)
[29] W latach poprzednich interesujący nas przedmiot nazwano Cywilizacja i kultura Czech.